Fred Kloet


BOEKRECENSIE 'ALGORITMES AAN DE MACHT'

Autonome algoritmes bestaan niet

In de werkomgeving werken steeds meer spullen op basis van voorgeprogrammeerde activiteiten. Een espresso komt uit de automaat in een door de fabrikant vastgestelde verhouding van koffiebonen en water. Maar er zit nog geen vingerafdrukherkenning op de automaat. De mogelijkheid om de automaat zelf te programmeren met jouw individuele verhouding, volume, sterkte en smaak ontbreekt. Zou die mogelijkheid er wel zijn dan zou de leverancier van de automaat alle ingevoerde individuele voorkeuren kunnen opslaan en analyseren. Koppelen aan het moment van de dag. Het weer. Kunnen calculeren hoeveel espresso iemand drinkt. Met hoeveel suiker. De prijs per kopje individueel bepalen en eventueel intern doorbelasten. En misschien gezondheidsadvies geven aan suikerpatiënten. Maar helaas, de koffieautomaat met algoritmen bestaat nog niet. We zullen het dus moeten doen met het aanbod van de geselecteerde leverancier. Wel is duidelijk dat je vooraf weet hoe de espresso uit de automaat smaakt, maar het is iets anders dan de koffiebeleving waarvoor we graag meer betalen.


Het andere uiterste is de autonoom rijdende leaseauto. Waymo heeft al miljoenen kilometers op de openbare weg afgelegd. De auto heeft veel geleerd over alle mogelijkheden waarop niet-autonome mensen, fietsen, vrachtwagens, taxi’s, scooters, honden en trams zich bewegen. Welke verkeersregels waar gelden. Wat de mogelijke scenario’s zijn als er iets onverwachts gebeurt.

Hannah Fry legt in haar boek ‘Algoritmes aan de macht’ uit wat de impact en beperking is van het werken met algoritmes op verkeer, rechtspraak, schaken, geneeskunde, misdaad en muziek. Aan de hand van praktijkvoorbeelden laat ze zien dat het werken met algoritmes vooral gaat over persona’s, scenario’s, statistiek, systeemdenken en cookies. Met algoritmes proberen we een statistisch zo perfect mogelijke match tussen vraag en aanbod te maken. Tussen feiten en de vervolgstap. Tussen fouten en consequenties. Wat ooit begon met de schaakcomputer Deep Blue en Excel is nu aangekomen op het punt van voorgeprogrammeerde menselijke creativiteit en wijsheid. De huidige discussie rondom algoritmes is daarmee filosofisch geworden. Hoe ver kunnen en willen we toeval uitsluiten? Wat willen we wel en wat niet programmeren? Hannah laat zien dat zelfs de cultuur van de programmeur van algoritmes invloed heeft op de gebruiker ervan. Hannah laat zien dat een algoritme uiteindelijk alleen maar dient om de foutkans te verkleinen. Minder schade, meer gezondheid, eerlijker straf, veiliger verkeer en, misschien ooit, lekkerdere espresso.


De vraag dringt zich op of de menselijke zintuigen in een algoritme kunnen worden vastgelegd. De stap van data naar informatie was makkelijk. Van informatie naar kennis ook. Maar van kennis naar wijsheid is moeilijk. Hannah laat zien dat er echt zoiets bestaat als de Perfectie Imperfectie. De 80/20-regel is dan misschien inmiddels wel de 95/5-regel geworden, maar die laatste 5 procent staat autonomie van machines in de weg. In haar boek lijkt Hannah een lans te willen breken voor een kanteling in het denken over algoritmes. Ze noemt het voorbeeld dat Volvo koos voor een algoritme in haar software dat elk risico op een ongeluk met schade en gewonden uitsluit door per definitie de snelheid drastisch te verminderen wanneer zich een gevaar aandient. Ze eindigt het boek met een quote van Kasparov, de tegenstander van Deep Blue. Hij was blij met de komst van algoritmes. Volgens hem nemen computers steeds meer berekeningswerk uit handen en kan de mens daardoor steeds creatiever worden. Het algoritme als hulp, maar niet als autonoom werkend proces. Waarom Hannah dan toch gekozen heeft voor de titel ‘Algoritmes aan de macht’? Geen flauw idee.


Algoritmes aan de macht is uitgegeven bij De Geus in Amsterdam.

ISBN: 978 90 445 3882 3


Fred Kloet – directeur van Smart WorkPlace